การถูกงูกัดถือเป็นเหตุฉุกเฉินที่ควรได้รับการประเมินจากบุคลากรทางการแพทย์โดยเร็ว เพราะพิษจากงูบางชนิดสามารถส่งผลต่อระบบประสาท การแข็งตัวของเลือด กล้ามเนื้อ และอวัยวะต่าง ๆ ได้
สิ่งสำคัญในช่วงแรกคืออย่าตื่นตระหนก พยายามลดการเคลื่อนไหว และรีบขอความช่วยเหลือเพื่อเดินทางไปยังสถานพยาบาลโดยเร็วที่สุด องค์การอนามัยโลกแนะนำให้ตรึงบริเวณที่ถูกกัดและหลีกเลี่ยงวิธีปฐมพยาบาลที่อาจทำให้อาการแย่ลง
1. ออกจากบริเวณนั้นและอยู่นิ่งให้มากที่สุด
หลังเกิดเหตุ ควรพาตัวเองออกจากจุดที่พบงูอย่างปลอดภัยก่อน เพื่อป้องกันการถูกกัดซ้ำ จากนั้นพยายามนั่งหรือนอนในท่าที่สบายและลดการเคลื่อนไหวของร่างกาย โดยเฉพาะบริเวณที่ถูกกัด
หากเป็นไปได้ ควรตรึงแขนหรือขาที่ได้รับบาดเจ็บให้อยู่นิ่งระหว่างรอความช่วยเหลือ เพราะการขยับกล้ามเนื้อมากอาจเพิ่มการดูดซึมและการกระจายของพิษได้
2. รีบไปสถานพยาบาล อย่ารอดูอาการ
ไม่ควรรอจนกว่าจะเริ่มมีอาการรุนแรงแล้วจึงไปโรงพยาบาล เพราะพิษงูบางชนิดอาจไม่ได้ทำให้เกิดอาการเด่นชัดทันที แต่สามารถพัฒนาเป็นภาวะฉุกเฉินได้ในภายหลัง
หากสามารถจดจำลักษณะของงูได้โดยไม่ต้องเข้าใกล้ อาจบอกแพทย์เกี่ยวกับสี ขนาด หรือรูปร่างของงูได้ หรือถ่ายภาพจากระยะที่ปลอดภัย แต่ไม่ควรพยายามจับ ไล่ล่า หรือเคลื่อนย้ายงูเพื่อนำไปให้แพทย์ดู
การรักษาที่เหมาะสมอาจรวมถึงการให้เซรุ่มต้านพิษงูตามชนิดของพิษและการดูแลระบบต่าง ๆ ของร่างกาย โดยการได้รับการรักษาอย่างรวดเร็วเป็นสิ่งสำคัญ
3. รีบถอดสิ่งที่รัดแน่นออก
หากถูกกัดบริเวณมือ แขน เท้า หรือขา ควรถอดแหวน กำไล นาฬิกา รองเท้า หรือเครื่องประดับที่รัดบริเวณนั้นออกตั้งแต่เนิ่น ๆ
เหตุผลคือบริเวณที่ถูกงูกัดอาจเกิดอาการบวมตามมา หากมีสิ่งของรัดอยู่ อาจทำให้บริเวณดังกล่าวเกิดปัญหาการไหลเวียนและสร้างความเสียหายเพิ่มขึ้น
4. หลีกเลี่ยงการจัดการแผลด้วยวิธีที่ไม่ได้รับการแนะนำ
การดูแลเบื้องต้นควรเน้นการทำให้ผู้ถูกกัดอยู่นิ่งและเดินทางไปพบแพทย์ ไม่ควรกรีดแผล ใช้ปากดูดพิษ ใช้สมุนไพรหรือสารต่าง ๆ ทาบริเวณแผล เพราะวิธีเหล่านี้ไม่ได้ช่วยกำจัดพิษและอาจทำให้เกิดเลือดออก การติดเชื้อ หรือทำให้การรักษาล่าช้า
องค์การอนามัยโลกระบุว่าวิธีปฐมพยาบาลแบบดั้งเดิมหลายชนิด เช่น การกรีดแผล การดูดพิษ และการใช้สายรัดแน่น ๆ อาจเป็นอันตรายและไม่ควรนำมาใช้
5. อย่ารัดแขนหรือขาแน่น ๆ ด้วยเชือก
การใช้เชือกหรือวัสดุรัดแน่นเหนือบริเวณที่ถูกกัดเป็นวิธีที่ไม่ควรทำ เพราะอาจขัดขวางการไหลเวียนของเลือดและทำให้เกิดอันตรายต่อเนื้อเยื่อ
การพันผ้าหรือใช้วิธี pressure immobilization อาจเหมาะกับงูบางกลุ่มในบางพื้นที่เท่านั้น และต้องอาศัยแนวทางที่เหมาะกับชนิดของงูและระบบการแพทย์ในพื้นที่ ดังนั้นไม่ควรทดลองวิธีดังกล่าวเองหากไม่แน่ใจ
อาการแบบไหนควรถือเป็นสัญญาณฉุกเฉิน?
หลังถูกงูกัด หากเริ่มมีอาการผิดปกติ ควรแจ้งบุคลากรทางการแพทย์ทันที โดยอาการที่อาจพบได้ ได้แก่
- บริเวณแผลปวด บวม หรือมีรอยช้ำเพิ่มขึ้น
- เปลือกตาตกหรือมองเห็นผิดปกติ
- กล้ามเนื้ออ่อนแรง
- หายใจลำบาก
- มีเลือดออกผิดปกติ
- คลื่นไส้ อาเจียน หรือเวียนศีรษะอย่างมาก
บางครั้งบาดแผลภายนอกอาจดูไม่รุนแรง แต่ไม่ได้หมายความว่าไม่มีพิษหรือไม่มีความเสี่ยง เพราะพิษงูบางชนิดสามารถส่งผลต่อระบบต่าง ๆ ภายในร่างกายได้
ระหว่างเดินทางไปโรงพยาบาลควรทำอย่างไร?
พยายามให้ผู้ถูกกัดอยู่นิ่งและลดการเคลื่อนไหวให้มากที่สุด หากมีอาการอาเจียน ควรจัดท่าให้อยู่ในท่าพักฟื้นตะแคงเพื่อช่วยลดความเสี่ยงที่สิ่งอาเจียนจะอุดกั้นทางเดินหายใจ
ไม่ควรปล่อยให้ผู้ถูกกัดเดินทางไปโรงพยาบาลด้วยตัวเองหากสามารถจัดหาความช่วยเหลือได้ และควรแจ้งบุคลากรทางการแพทย์ว่าถูกงูกัด เมื่อเกิดเหตุ และมีอาการอะไรเกิดขึ้นบ้าง
สิ่งที่ไม่ควรทำหลังถูกงูกัด
- อย่าพยายามจับหรือฆ่างูเพื่อเอาไปโรงพยาบาล
- อย่ากรีด ตัด หรือเจาะบริเวณแผล
- อย่าใช้ปากดูดพิษ
- อย่าใช้เชือกหรือสายรัดรัดแขนขาแน่น ๆ
- อย่าทาสมุนไพรหรือสารเคมีที่แผล
- อย่าเสียเวลาไปกับวิธีพื้นบ้านที่ไม่มีหลักฐานรองรับ
แนวทางที่เหมาะสมที่สุดคือทำให้ผู้ถูกกัดอยู่นิ่งและไปยังสถานพยาบาลโดยเร็ว เพราะเซรุ่มต้านพิษงูเป็นการรักษาที่สำคัญสำหรับผู้ที่ได้รับพิษจากงู
สรุป: ตั้งสติและรีบรับการรักษา
เมื่อเกิดเหตุงูกัด สิ่งที่ควรให้ความสำคัญเป็นอันดับแรกคือความปลอดภัยของผู้ถูกกัดและการเข้าถึงการรักษาโดยเร็วที่สุด อย่าเสียเวลาใช้วิธีที่อาจทำให้เกิดอันตรายเพิ่มเติม
การอยู่นิ่ง การตรึงบริเวณที่ถูกกัด การถอดเครื่องประดับหรือสิ่งที่รัดแน่น และการรีบเดินทางไปสถานพยาบาล เป็นหลักสำคัญที่ช่วยลดความเสี่ยงระหว่างรอการรักษา
หากพบงูในบริเวณใกล้ตัว ควรอยู่ห่างจากมันและหลีกเลี่ยงการเข้าไปจับหรือไล่ เพราะการป้องกันไม่ให้ถูกกัดตั้งแต่แรกเป็นวิธีที่ปลอดภัยที่สุด
ข้อมูลด้านการปฐมพยาบาลข้างต้นสอดคล้องกับคำแนะนำขององค์การอนามัยโลก ซึ่งเน้นการลดการเคลื่อนไหวและนำผู้ถูกงูกัดเข้าสู่ระบบการแพทย์โดยเร็ว พร้อมหลีกเลี่ยงการกรีดแผล ดูดพิษ และการใช้วิธีพื้นบ้านที่อาจเป็นอันตราย
เว็บไซต์ที่รวมบทความข่าว สุขภาพ คลิปกีฬา และสาระอาหารหลากหลายไว้ให้ติดตาม!!